( 1 ) چهار هزار و ششصد مرد در شمار آمدند . ايشان استعداد كار خويش كردند ، و ساخته شدند . امير المؤمنين در سلاحخانه بگشاد و ايشان را سلاح و آلات حرب داد و هزار نفر شتر با جامه و سلب بخشيده ، مروان حكم ( 331 ) را بر سواران لشكر امير گردانيد ، و برادر او حارث بن حكم را سرخيل پيادگان گردانيد . پس ، بر منبر رفت و خطبه‌اى گفته خداى - عزّ و جلّ - را بر انواع نعم و عطايا حمد و ثنايى بگفت و بر مصطفى ( ص ) درود فرستاده گفت : اى مردمان ، بدانيد كه شما در روزگارى و جايگاهى افتاده‌ايد كه در آن جدّ و جهد مىبايد ، و در شجاعت و مردانگى مبالغت مىبايد كرد . دانسته باشيد كه در روزگار امير المؤمنين عمر چند ولايت از ولايتهاى عجم بر دست لشكر او فتح شد و دانسته‌ايد كه [ 55 ] عدّهء اهل مصر زيادت از اهل افريقيّه بود و عدّت و آلت بيشترى داشتند . اميد من به فضل بارى تعالى چنان است كه شما را قوّت دهد و بر كفّار افريقيّه ظفر و نصرت بخشد . مىبايد كه از آن خداى كه مخلوقات را فانى گرداند و هرگز فنا به دو راه نيابد ، بترسيد و در شكر نعمتهاى او كه امداد آن متواتر است و احوال بندگان را شامل ، مبالغت كنيد و بدانيد كه امير جملهء لشكر عبد اللّه بن سعد بن أبى سرح كه والى مصر است ، خواهد بود . به دو نوشته و حجّت گرفته‌ام كه با شما زندگانى نيكو كند و طريق لطف و رفق ورزد و اگر از كسى جرمى و خيانتى در وجود آيد ، عفو كند و جانب مصلحان و محسنان به احسن الوجوه مرعى دارد . واثقم كه بر اين جمله رود و از اشارت من عدول ننمايد - إن شاء اللّه و لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ . چون كار ساخته شد ، لشكر اسلام از مدينه بر سمت مصر روان شدند . چون به مصر رسيدند ، خطاب امير المؤمنين عثمان ( رضى ) به عبد اللّه بن سعد رسانيدند . [ عبد اللّه ] چون رخصت به جانب افريقيّه يافت و امارت جملهء لشكر به دو حواله گشت ، خوشدل شد و لشكر خويش را از اطراف بخواند و عرض داد . بيست و سه هزار مرد بودند سواره و پياده . توكّل بر فضل بارى تعالى كرده ، به جانب افريقيّه روان شد . در افريقيّه آن زمان پادشاهى بود بزرگ از طرف ملك روم كه نام او جرجين ، و از طرابلس مغرب تا طنجه ( 332 ) جمله در فرمان او بود . لشكر اسلام روى به طرابلس آوردند كه اجزاى اعمال اسلام بود . چون آنجا رسيدند يك روز مقام كردند . پس ، از

--> [ ( 55 ) ] چ : « و دانسته‌ايد كه » حذف شده است .